Η εβδομάδα που πέρασε δεν ήταν απλώς μια ακόμη δύσκολη στιγμή στις σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ήταν, όπως όλα δείχνουν, ένα σημείο καμπής.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, στην Ευρώπη κυριάρχησε ανοιχτά η αίσθηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν πλέον την ΕΕ ως τον αυτονόητο, παραδοσιακό, στρατηγικό σύμμαχο.
Όπως επισημαίνει στο CNN Greece ο πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, οι Ευρωπαίοι συνειδητοποιούν ότι υπό τον Ντόναλντ Τραμπ «όσα λέγονται, εννοούνται». Έτσι, η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας διατλαντικής σχέσης που δεν σπάει, αλλά αλλάζει. Και αλλάζει βαθιά.
Όπως καταγράφεται μέσα από τη συνέντευξη του Θεόδωρου Τσίκα, το μεγαλύτερο διακύβευμα δεν είναι οι δασμοί, ούτε οι δηλώσεις, αλλά η απώλεια της εμπιστοσύνης που για δεκαετίες αποτελούσε το θεμέλιο της συμμαχίας ΗΠΑ – Ευρώπης.
«Σίγουρα δεν ήταν μια καλή εβδομάδα για τις σχέσεις ΗΠΑ – ΕΕ, υπό την έννοια ότι οι Ευρωπαίοι βλέπουν πως ο Τραμπ όσα λέει τα εννοεί», τονίζει, συνδέοντας τις εξελίξεις με τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που δόθηκε στη δημοσιότητα στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς. «Σε αυτό το κείμενο η Ευρώπη εμφανίζεται σχεδόν ως εχθρός, ανταγωνιστής», σημειώνει.
Η ομιλία του Αμερικανού προέδρου στο Νταβός δείχνει να έφερε μια προσωρινή εκτόνωση. Η απειλή στρατιωτικής βίας για τη Γροιλανδία αποσύρθηκε, όπως και η εξαγγελία επιβολής επιπλέον δασμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, για τον Θεόδωρο Τσίκα, πρόκειται περισσότερο για τακτική υποχώρηση παρά για στρατηγική αλλαγή.
«Παρότι φαίνεται μια μικρή ανακούφιση για το θέμα της Γροιλανδίας από τη συνομιλία του με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, οι Ευρωπαίοι είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν να καθησυχαστούν για την προοπτική των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ», επισημαίνει. Ο λόγος είναι ένας και καθοριστικός κατά τον ίδιο: «Έχει χαθεί η εμπιστοσύνη, που είναι βασικό στοιχείο οποιασδήποτε συμμαχίας».
Η κρίση εμπιστοσύνης αποκτά ιδιαίτερο βάρος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Για πρώτη φορά, το ερώτημα της αξιοπιστίας των ΗΠΑ τίθεται όχι υπαινικτικά, αλλά ανοιχτά.
«Ποιος θα βεβαιώσει τους Ευρωπαίους, εντός του ΝΑΤΟ, ότι αν μια ευρωπαϊκή χώρα απειληθεί από τον Πούτιν, θα σπεύσουν οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ να την υπερασπιστούν;» διερωτάται. Το ερώτημα αυτό, όμως, δεν αφορά μόνο την Ευρώπη.
«Πώς θα εκλάβουν οι αντίπαλοι του ΝΑΤΟ μια πιθανή έλλειψη ετοιμότητας των ΗΠΑ να παρέμβουν υπέρ μιας ευρωπαϊκής χώρας;» προσθέτει, περιγράφοντας ένα επικίνδυνο κενό αποτροπής.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον αβεβαιότητας, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία επιστρέφει δυναμικά. Όχι ως θεωρητικό σχέδιο, αλλά ως πολιτική αναγκαιότητα.
«Τίθεται το θέμα του πώς μπορούν οι Ευρωπαίοι να διαμορφώσουν μια ιδιαίτερη ευρωπαϊκή αμυντική δομή, παράλληλα με το ΝΑΤΟ», σημειώνει ο Θόδωρος Τσίκας και προσθέτει: «Δηλαδή, μπαίνει στο τραπέζι η επιτάχυνση και η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε όλους τους τομείς: πολιτικό, οικονομικό και αμυντικό».
Όπως διευκρινίζει, αυτό δεν συνιστά ρήξη με τις ΗΠΑ: «Δεν σημαίνει ότι θα διαρρήξουν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ, αλλά ότι θα φροντίσουν και οι ίδιοι να αυξήσουν τη γεωπολιτική τους δύναμη και το διεθνές τους αποτύπωμα».
